A
Of all mankind's manifold creations, language must take pride of place. Other inventions – the wheel, agriculture, sliced bread – may have transformed our material existence, but the advent of language is what made us human. Compared to language, all other inventions pale in significance, since everything we have ever achieved depends on language and originates from it. Without language, we could never have embarked on our ascent to unparalleled power over all other animals, and even over nature itself.
Trong tất cả những sáng tạo đa dạng của loài người, ngôn ngữ phải chiếm vị trí hàng đầu. Những phát minh khác – bánh xe, nông nghiệp, bánh mì cắt lát – có thể đã biến đổi đời sống vật chất của chúng ta, nhưng sự ra đời của ngôn ngữ mới là thứ khiến chúng ta trở thành con người. So với ngôn ngữ, tất cả các phát minh khác đều trở nên kém quan trọng, vì mọi thứ chúng ta đạt được đều phụ thuộc vào ngôn ngữ và bắt nguồn từ nó. Không có ngôn ngữ, chúng ta không bao giờ có thể bắt đầu cuộc thăng tiến đến quyền lực vô song trước tất cả các loài động vật khác, và thậm chí trước cả chính thiên nhiên.
B
But language is foremost not just because it came first. In its own right it is a tool of extraordinary sophistication, yet based on an idea of ingenious simplicity: 'this marvellous invention of composing out of twenty-five or thirty sounds that infinite variety of expressions which, whilst having in themselves no likeness to what is in our mind, allow us to disclose to others its whole secret, and to make known to those who cannot penetrate it all that we imagine, and all the various stirrings of our soul'. This was how, in 1660, the renowned French grammarians of the Port-Royal abbey near Versailles distilled the essence of language, and no one since has celebrated more eloquently the magnitude of its achievement. Even so, there is just one flaw in all these hymns of praise, for the homage to language's unique accomplishment conceals a simple yet critical incongruity. Language is mankind's greatest invention – except, of course, that it was never invented. This apparent paradox is at the core of our fascination with language, and it holds many of its secrets.
Nhưng ngôn ngữ quan trọng nhất không chỉ vì nó xuất hiện đầu tiên. Tự bản thân nó, ngôn ngữ là một công cụ có sự tinh vi phi thường, nhưng lại dựa trên một ý tưởng đơn giản một cách khéo léo: 'phát minh kỳ diệu này tạo thành từ hai mươi lăm hoặc ba mươi âm thanh thành sự đa dạng vô hạn của những biểu đạt, mà dù bản thân chúng không có sự giống nhau gì với những gì trong tâm trí chúng ta, cho phép chúng ta tiết lộ cho người khác toàn bộ bí mật của nó, và làm cho những ai không thể thấu hiểu nó biết được tất cả những gì chúng ta tưởng tượng, và tất cả những xao động khác nhau của tâm hồn chúng ta'. Đây là cách mà vào năm 1660, các nhà ngữ pháp Pháp nổi tiếng của tu viện Port-Royal gần Versailles đã chắt lọc tinh túy của ngôn ngữ, và từ đó không ai ca ngợi tầm vóc thành tựu của nó một cách hùng hồn hơn. Tuy nhiên, có một khiếm khuyết trong tất cả những bài ca ngợi này, vì sự tôn vinh dành cho thành tựu độc đáo của ngôn ngữ lại che giấu một sự mâu thuẫn đơn giản nhưng quan trọng. Ngôn ngữ là phát minh vĩ đại nhất của loài người – ngoại trừ việc, tất nhiên, nó chưa bao giờ được phát minh ra. Nghịch lý hiển nhiên này nằm ở cốt lõi của sự say mê của chúng ta với ngôn ngữ, và nó chứa đựng nhiều bí mật của ngôn ngữ.
C
Language often seems so skillfully drafted that one can hardly imagine it as anything other than the perfected handiwork of a master craftsman. How else could this instrument make so much out of barely three dozen measly morsels of sound? In themselves, these configurations of mouth – p,b,f,v,t,d,k,g,sh,s,a,e and so on – amount to nothing more than a few haphazard spits and splutters, random noises with no meaning, no ability to express, no power to explain. But run them through the cogs and wheels of the language machine, let it arrange them in some very special orders, and there is nothing that these meaningless streams of air cannot do: from sighing the interminable boredom of existence to unravelling the fundamental order of the universe.
Ngôn ngữ thường có vẻ được thiết kế khéo léo đến mức người ta khó có thể tưởng tượng nó là thứ gì khác ngoài sản phẩm thủ công hoàn hảo của một bậc thầy thủ công. Làm sao công cụ này có thể tạo ra nhiều đến vậy từ chỉ vỏn vẹn ba tá mẩu âm thanh ít ỏi? Bản thân chúng, những cấu hình của miệng này – p,b,f,v,t,d,k,g,sh,s,a,e và vân vân – chẳng khác gì vài tiếng phun và bắn ngẫu nhiên, những tiếng ồn vô nghĩa không có khả năng biểu đạt, không có sức mạnh để giải thích. Nhưng hãy cho chúng chạy qua bánh răng và bánh xe của cỗ máy ngôn ngữ, để nó sắp xếp chúng theo những trật tự rất đặc biệt, và không có gì mà những luồng không khí vô nghĩa này không thể làm được: từ việc than thở về sự nhàm chán vô tận của sự tồn tại đến làm sáng tỏ trật tự cơ bản của vũ trụ.
D
The most extraordinary thing about language, however, is that one doesn't have to be a genius to set its wheels in motion. The language machine allows just about everybody – from pre-modern foragers in the subtropical savannah, to post-modern philosophers in the suburban sprawl – to tie these meaningless sounds together into an infinite variety of subtle senses, and all apparently without the slightest exertion. Yet it is precisely this deceptive ease which makes language a victim of its own success, since in everyday life its triumphs are usually taken for granted. The wheels of language run so smoothly that one rarely bothers to stop and think about all the resourcefulness and expertise that must have gone into making it tick. Language conceals art.
Tuy nhiên, điều phi thường nhất về ngôn ngữ là người ta không cần phải là thiên tài để đưa các bánh xe của nó vận hành. Cỗ máy ngôn ngữ cho phép hầu như tất cả mọi người – từ những người hái lượm tiền hiện đại ở đồng cỏ cận nhiệt đới, đến các triết gia hậu hiện đại ở vùng ngoại ô mở rộng – kết nối những âm thanh vô nghĩa này thành một sự đa dạng vô hạn của các ý nghĩa tinh tế, và tất cả dường như không cần chút nỗ lực nhỏ nhất nào. Tuy nhiên, chính sự dễ dàng đánh lừa này khiến ngôn ngữ trở thành nạn nhân của chính thành công của nó, vì trong cuộc sống hàng ngày, những chiến thắng của nó thường bị coi là đương nhiên. Các bánh xe của ngôn ngữ chạy mượt mà đến mức người ta hiếm khi bận tâm dừng lại và nghĩ về tất cả sự tháo vát và chuyên môn đã đi vào việc làm cho nó vận hành. Ngôn ngữ che giấu nghệ thuật.
E
Often, it is only the estrangement of foreign tongues, with their many exotic and outlandish features, that brings home the wonder of language's design. One of the showiest stunts that some languages can pull off is an ability to build up words of breath-breaking length, and thus express in one word what English takes a whole sentence to say. The Turkish word şehirlileştiremediklerimizdensiniz, to take one example, means nothing less than 'you are one of those whom we can't turn into a town-dweller'. (In case you were wondering, this monstrosity really is one word, not merely many different words squashed together – most of its components cannot even stand up on their own.)
Thường thì chỉ có sự xa lạ của các ngôn ngữ nước ngoài, với nhiều đặc điểm kỳ lạ và khác thường, mới làm nhận ra sự kỳ diệu trong thiết kế của ngôn ngữ. Một trong những trò biểu diễn nổi bật nhất mà một số ngôn ngữ có thể thực hiện được là khả năng xây dựng các từ có độ dài nghẹt thở, và do đó diễn đạt trong một từ những gì tiếng Anh phải dùng cả câu để nói. Từ tiếng Thổ Nhĩ Kỳ şehirlileştiremediklerimizdensiniz, lấy một ví dụ, có nghĩa không gì khác hơn là 'bạn là một trong những người mà chúng tôi không thể biến thành cư dân thành thị'. (Nếu bạn đang thắc mắc, quái vật này thực sự là một từ, không chỉ là nhiều từ khác nhau ép lại với nhau – hầu hết các thành phần của nó thậm chí không thể đứng độc lập.)
F
And if that sounds like some one-off freak, then consider Sumerian, the language spoken on the banks of the Euphrates some 5,000 years ago by the people who invented writing and thus enabled the documentation of history. A Sumerian word like munintuma ('when he had made it suitable for her') might seem rather trim compared to the Turkish colossus above. What is so impressive about it, however, is not its lengthiness but rather the reverse – the thrifty compactness of its construction. The word is made up of different slots, each corresponding to a particular portion of meaning. This sleek design allows single sounds to convey useful information, and in fact even the absence of a sound has been enlisted to express something specific. If you were to ask which bit in the Sumerian word corresponds to the pronoun 'it' in the English translation 'when he had made it suitable for her', then the answer would have to be nothing. Mind you, a very particular kind of nothing: the nothing that stands in the empty slot in the middle. The technology is so fine-tuned that even a non-sound, when carefully placed in a particular position, has been invested with a specific function. Who could possibly have come up with such a nifty contraption?
Và nếu điều đó nghe như một hiện tượng bất thường một lần duy nhất, thì hãy xem xét tiếng Sumer, ngôn ngữ được nói bên bờ sông Euphrates khoảng 5.000 năm trước bởi những người đã phát minh ra chữ viết và do đó cho phép sự ghi chép lịch sử. Một từ tiếng Sumer như munintuma ('khi anh ta đã làm cho nó phù hợp với cô ấy') có vẻ khá gọn gàng so với khổng lồ tiếng Thổ Nhĩ Kỳ ở trên. Tuy nhiên, điều ấn tượng về nó không phải là độ dài mà là ngược lại – sự cô đọng tiết kiệm của cấu trúc của nó. Từ này được tạo thành từ các vị trí khác nhau, mỗi vị trí tương ứng với một phần ý nghĩa cụ thể. Thiết kế gọn gàng này cho phép các âm đơn lẻ truyền tải thông tin hữu ích, và thực tế thậm chí sự vắng mặt của một âm thanh cũng đã được huy động để diễn đạt điều gì đó cụ thể. Nếu bạn hỏi phần nào trong từ tiếng Sumer tương ứng với đại từ 'it' trong bản dịch tiếng Anh 'when he had made it suitable for her', thì câu trả lời sẽ là không có gì. Lưu ý rằng, một loại không có gì rất đặc biệt: cái không có gì đứng trong vị trí trống ở giữa. Công nghệ được tinh chỉnh đến mức ngay cả một phi âm thanh, khi được đặt cẩn thận vào một vị trí cụ thể, đã được gán cho một chức năng cụ thể. Ai có thể nghĩ ra một thiết bị tài tình như vậy?
QUESTIONS
Questions 27-32
Reading Passage 3 has six paragraphs, A–F. Choose the correct heading for paragraphs A–F from the list of headings below. Write the correct number, i–vii, in boxes 27–32 on your answer sheet.
Bài đọc 3 có sáu đoạn văn, A–F. Chọn tiêu đề đúng cho các đoạn văn A–F từ danh sách các tiêu đề dưới đây. Viết số đúng, i–vii, vào ô 27–32 trên phiếu trả lời của bạn.
List of Headings / Danh sách Tiêu đề
i. Differences between languages highlight their impressiveness / Sự khác biệt giữa các ngôn ngữ làm nổi bật sự ấn tượng của chúng
ii. The way in which a few sounds are organized to convey a huge range of meaning / Cách mà một vài âm thanh được tổ chức để truyền tải một phạm vi ý nghĩa rộng lớn
iii. Why the sounds used in different languages are not identical / Tại sao các âm thanh được sử dụng trong các ngôn ngữ khác nhau không giống hệt nhau
iv. Apparently incompatible characteristics of language / Những đặc điểm dường như không tương thích của ngôn ngữ
v. Even silence can be meaningful / Ngay cả sự im lặng cũng có thể có ý nghĩa
vi. Why language is the most important invention of all / Tại sao ngôn ngữ là phát minh quan trọng nhất
vii. The universal ability to use language / Khả năng sử dụng ngôn ngữ phổ quát
27 Paragraph A
27 Đoạn A
28 Paragraph B
28 Đoạn B
29 Paragraph C
29 Đoạn C
30 Paragraph D
30 Đoạn D
31 Paragraph E
31 Đoạn E
32 Paragraph F
32 Đoạn F
Questions 33-36
Complete the summary using the list of words, A–G, below. Write the correct letter, A–G, in boxes 33–36 on your answer sheet.
Hoàn thành bản tóm tắt bằng cách sử dụng danh sách từ, A–G, bên dưới. Viết chữ cái đúng, A–G, vào ô 33–36 trên phiếu trả lời của bạn.
A. difficult / khó khăn
B. complex / phức tạp
C. original / ban đầu
D. admired / được ngưỡng mộ
E. material / vật chất
F. easy / dễ dàng
G. fundamental / cơ bản
The importance of language / Tầm quan trọng của ngôn ngữ
The wheel is one invention that has had a major impact on 33 aspects of life, but no impact has been as 34 as that of language. Language is very 35, yet composed of just a small number of sounds.
Bánh xe là một phát minh đã có tác động lớn đến các khía cạnh 33 của cuộc sống, nhưng không có tác động nào 34 như tác động của ngôn ngữ. Ngôn ngữ rất 35, nhưng chỉ được tạo thành từ một số lượng nhỏ các âm thanh.
Language appears to be 36 to use. However, its sophistication is often overlooked.
Ngôn ngữ có vẻ 36 để sử dụng. Tuy nhiên, sự tinh vi của nó thường bị bỏ qua.
Questions 37-40
Do the following statements agree with the views of the writer in Reading Passage 3? In boxes 37–40 on your answer sheet, write YES if the statement agrees with the views of the writer, NO if the statement contradicts the views of the writer, NOT GIVEN if it is impossible to say what the writer thinks about this.
Các phát biểu sau có đồng ý với quan điểm của tác giả trong Bài đọc 3 không? Trong ô 37–40 trên phiếu trả lời của bạn, viết YES nếu phát biểu đồng ý với quan điểm của tác giả, NO nếu phát biểu mâu thuẫn với quan điểm của tác giả, NOT GIVEN nếu không thể nói tác giả nghĩ gì về điều này.
37 Human beings might have achieved their present position without language.
37 Con người có thể đã đạt được vị trí hiện tại của họ mà không cần ngôn ngữ.
38 The Port-Royal grammarians did justice to the nature of language.
38 Các nhà ngữ pháp Port-Royal đã đánh giá đúng bản chất của ngôn ngữ.
39 A complex idea can be explained more clearly in a sentence than in a single word.
39 Một ý tưởng phức tạp có thể được giải thích rõ ràng hơn trong một câu so với một từ đơn lẻ.
40 The Sumerians were responsible for starting the recording of events.
40 Người Sumer chịu trách nhiệm bắt đầu việc ghi chép các sự kiện.